İnsanlar, tarih boyunca temel ihtiyaçlarını karşılamak üzere malzemeleri üretme ve kullanma konusundaki yeteneklerini geliştirerek sürekli bir ilerleme sağlamışlardır. Bugün hayatımızı kolaylaştıran çoğu teknolojinin gelişimi de uygun malzemelerin üretilebilirliği ile doğrudan orantılı diyebiliriz. Örneğin; kullandığımız bir telefon kılıfı, hem hafif olduğu için kolay taşınıyor hem de telefonumuzu darbelere karşı korumak için dayanıklı karbon fiber takviyeli plastikten, yani kompozit bir malzemeden yapıldığı için daha sağlam olabiliyor.

Sürücüsü olduğumuz bir otomobili düşünelim. Güvenli bir sürüş için arabamızın dayanıklı olmasını tercih ediyoruz. Ama aynı zamanda aracımızın parçalarının ağır olmaması da önem taşıyor. Bu özellik araca olan hakimiyetimizi, yol tutuşumuzu, hızımızı hatta park etmemizi bile büyük ölçekte etkiliyor. Otomobillerin hem sağlam hem de hafif olmasını sağlayan bileşenler genellikle kompozit malzemelerden üretiliyor.

Gündelik yaşamımızda kullandığımız çoğu nesneyi oluşturan kompozit ne demek? Kompozit malzemeler, geniş bir uygulama yelpazesiyle çeşitli sektörlerde yayın olarak kullanılıyor. Gelin biraz daha yakından inceleyelim.

Kompozit nedir?

İki ya da daha fazla malzemenin makro düzeyde bir araya getirilmesi ile oluşan malzemelere “kompozit” adı veriliyor. Kompozitler, tek başına uygun veya yeterli olmayan, birbiri içerisinde çözünemeyen malzemelerin kullanım alanlarına uygun özellikleri verebilmesi için içlerine yeni özellikler katılmasıyla oluşturuluyor. “Geleceğin malzemesi” olarak nitelendirilen kompozit; hafif, esnek ve dayanıklı olması açısından çok tercih edilen bir malzeme türü. Kompozit malzemeler; metaller, seramikler ve polimerlerin de içinde bulunduğu katı malzemeler kategorisinde değerlendiriliyor.

Kompozit malzemeler neye göre seçiliyor?

Kompozit malzemelerin seçimi, malzemenin kullanılacağı alana, uygulamanın gereksinimlerine ve istenen özelliklere bağlı olarak değişebiliyor. Örneğin; havacılıkta hafiflik ve sağlamlık ön planda olurken, denizcilikte suya ve tuzlu ortama dayanıklılık gibi faktörler daha önemli hale geliyor. Yüksek sıcaklıklara dayanıklılık veya düşük sıcaklık performansı gibi termal özellikler de belirleyici oluyor.

Mühendis veya uygulamalı bilimcilerin, binlerce malzeme içinde kullanacakları doğru malzemeyi seçmelerinin üretime başlangıç aşamasının en kritik noktalarından biri olduğunu söyleyebiliriz. Endüstriyel kullanım veya yapı malzemeleri gibi uygulama alanları, mekanik ve termal özellikler gibi performans gereksinimleri, maliyet ve üretilebilirlik, çevresel etkiler, kimyasal direnç ve bazı durumlarda da estetik görünüm kompozit malzemelerin seçilmesinde önemli bir etken.

“Mühendis veya uygulamalı bilimcilerin, binlerce malzeme içinde kullanacakları doğru malzemeyi seçmelerinin üretime başlangıç aşamasının en kritik noktalarından biri olduğunu söyleyebiliriz.”

Kompozit malzemeler en çok hangi alanlarda kullanılıyor?

Kompozit malzemeler günümüzde savunma sanayii, uzay teknolojisi ve havacılık, inşaat, otomotiv, ulaşım, sağlık gibi sektörlerde kullanılıyor. Bunun dışında robot teknolojisi, kimya, elektrik-elektronik, müzik aletleri, gıda ve tarım gibi pek çok alanda da kompozit malzeme kullanımına sıkça rastlıyoruz.

En bilinen ve yaygın olarak kullanılan kompozit malzemelerden biri, kırpılmış cam elyaflarının bir polimer matris içinde bulunduğu cam-elyaf takviyeli kompozitlerdir. Az önce örneğini verdiğimiz otomobil parçaları bu malzemelerden üretiliyor.

Bir diğer örnek ise karbon elyafların bir polimer matris içinde bulundukları karbon elyaf takviyeli kompozitler. Bunlara kısaca “KETK” deniyor. Uçak ve uzay uygulamalarında kullanılan KETK’ler yüksek atlama sırıkları, sörf tahtaları (shortboard), yarış tekneleri, kayak aletleri, bisiklet, tenis raketi gibi spor ekipmanlarında da kullanılıyor.

Kompozit malzemenin en çok kullanıldığı alanlardan bir diğeri de endüstriyel uygulamalar. Su iletim hatları, atık su arıtma tesislerinde kullanılan kompozit borular, dayanıklılık ve korozyona (kireçlenme, paslanma) karşı dirençli olmaları açısından sık tercih ediliyor. Isı yalıtımı sağlıyor, basit ve pratik bir biçimde uygulanabiliyor.

Bursagaz’dan sektöre öncü niteliğindeki “Kompozit Projesi”

SOCAR Türkiye olarak yenilikçi vizyonumuzla aralıksız olarak sürdürdüğümüz, sektöre yön veren nitelikteki Ar-Ge çalışmalarımızla endüstride öncü bir konuma ulaşmayı hedefliyoruz. Bu çerçevede Türkiye’nin en büyük doğrudan dış yatırımcısı olan SOCAR Türkiye’nin grup şirketlerinden Bursagaz, 2019’da EPDK tarafından onaylanan projelerden biri olan Bursagaz Kompozit Projesi , tamamlanma aşamasına geldi. Bu proje, dağıtım şebekelerinin imalat çalışmalarında daha güvenilir ve verimli olmalarına olanak sağlıyor.

İmalat süreci teknik standardizasyon testlerinin ardından tamamlanacak olan Bursagaz Kompozit Projesi kapsamında çelik boruya alternatif olarak üretilen kompozit boru daha dayanıklı ve esnek olması gibi özellikleriyle öne çıkıyor.

SOCAR Türkiye olarak yüksek teknolojiye sahip, çevre dostu ve sürdürülebilir enerji çözümleri geliştirerek sektördeki standartları belirlemeyi amaçlıyoruz. İnovasyon ve Ar-Ge çalışmalarımızla, enerji sektörünün geleceğine yön veren çözümler üretiyor ve bu sayede sürdürülebilir bir dünya için de üretmeye devam ediyoruz.

Bugünün enerjisiyle daha güzel yarınlar için çalışıyoruz.